Abstract
Het gemak waarmee bestemmingen bereikt kunnen worden krijgt steeds meer aandacht in transportonderzoek en -beleid. In tegenstelling tot ‘berekende’ bereikbaarheid stelt ‘ervaren’ bereikbaarheid ons in staat om te toetsen in hoeverre het bereiken van bestemmingen als gemakkelijk wordt ervaren door individuen. Daarnaast kunnen mensen in dezelfde gebieden eenzelfde bereikbaarheidsniveau op een andere wijze ervaren, wat een verklaring zou zijn voor de mismatch tussen berekende en ervaren bereikbaarheid.
Uit eerder onderzoek weten we dat sociaal-demografische kenmerken, het bezit van vervoermiddelen, en attitudes variaties in ervaren bereikbaarheid tussen personen verklaart. De factoren die veranderingen in ervaren bereikbaarheid binnen een individu verklaren zijn echter nog nauwelijks onderzocht.
In deze studie analyseren we daarom longitudinaal de veranderingen in ervaren bereikbaarheid en de factoren die deze veranderingen verklaren. Ten behoeve van dit onderzoeksdoel hebben we een panel analyse uitgevoerd met data over 543 personen van het Mobiliteitspanel Nederland (MPN) in 2020 en 2023. Specifiek genomen maken we gebruik van een longitudinale latente klasse analyse om longitudinale profielen in ervaren bereikbaarheid voor verschillende groepen te identificeren. Vervolgens is een fixed effects panel regressie geschat om de factoren die veranderingen in bereikbaarheidspercepties verklaren te analyseren en te identificeren.
De longitudinale latente klasse analyse bracht zes ervaren bereikbaarheidsprofielen aan het licht. Drie van deze profielen (61% van de steekproef) bleven relatief stabiel over tijd, terwijl de andere profielen duidelijke verschuivingen tussen 2020 en 2023 lieten zien. Eén cluster (12% van de steekproef) ervaarde een toename in ervaren bereikbaarheid, terwijl twee clusters (27% van de steekproef) een afname rapporteerden. Het fixed effects-model identificeerde determinanten van deze veranderingen. Veranderingen in vervoermiddelenbezit hebben een aanzienlijk effect op veranderingen in ervaren bereikbaarheid. Daarnaast droegen veranderingen in de afstand tot nabijgelegen voorzieningen zoals de supermarkt, middelbare school en treinstation ook bij aan veranderingen in bereikbaarheidspercepties. Echter speelden zij een minder prominente rol dan een verandering in vervoermiddelbezit.
De relatie tussen feitelijke en ervaren bereikbaarheid onderstreept dat de bereikbaarheidsperceptie van individuen zal verslechteren naarmate voorzieningen wegvallen. Het beschikken over vervoermiddelen zoals een auto wordt dan essentieel om toegang tot locaties te behouden. Het is juist deze wisselwerking tussen nabijheid van voorzieningen en reismogelijkheden die als cruciaal moet worden gezien in transportbeleid.
Uit eerder onderzoek weten we dat sociaal-demografische kenmerken, het bezit van vervoermiddelen, en attitudes variaties in ervaren bereikbaarheid tussen personen verklaart. De factoren die veranderingen in ervaren bereikbaarheid binnen een individu verklaren zijn echter nog nauwelijks onderzocht.
In deze studie analyseren we daarom longitudinaal de veranderingen in ervaren bereikbaarheid en de factoren die deze veranderingen verklaren. Ten behoeve van dit onderzoeksdoel hebben we een panel analyse uitgevoerd met data over 543 personen van het Mobiliteitspanel Nederland (MPN) in 2020 en 2023. Specifiek genomen maken we gebruik van een longitudinale latente klasse analyse om longitudinale profielen in ervaren bereikbaarheid voor verschillende groepen te identificeren. Vervolgens is een fixed effects panel regressie geschat om de factoren die veranderingen in bereikbaarheidspercepties verklaren te analyseren en te identificeren.
De longitudinale latente klasse analyse bracht zes ervaren bereikbaarheidsprofielen aan het licht. Drie van deze profielen (61% van de steekproef) bleven relatief stabiel over tijd, terwijl de andere profielen duidelijke verschuivingen tussen 2020 en 2023 lieten zien. Eén cluster (12% van de steekproef) ervaarde een toename in ervaren bereikbaarheid, terwijl twee clusters (27% van de steekproef) een afname rapporteerden. Het fixed effects-model identificeerde determinanten van deze veranderingen. Veranderingen in vervoermiddelenbezit hebben een aanzienlijk effect op veranderingen in ervaren bereikbaarheid. Daarnaast droegen veranderingen in de afstand tot nabijgelegen voorzieningen zoals de supermarkt, middelbare school en treinstation ook bij aan veranderingen in bereikbaarheidspercepties. Echter speelden zij een minder prominente rol dan een verandering in vervoermiddelbezit.
De relatie tussen feitelijke en ervaren bereikbaarheid onderstreept dat de bereikbaarheidsperceptie van individuen zal verslechteren naarmate voorzieningen wegvallen. Het beschikken over vervoermiddelen zoals een auto wordt dan essentieel om toegang tot locaties te behouden. Het is juist deze wisselwerking tussen nabijheid van voorzieningen en reismogelijkheden die als cruciaal moet worden gezien in transportbeleid.
| Original language | Dutch |
|---|---|
| Title of host publication | Ervaren bereikbaarheid in beweging: De verklarende factoren achter veranderingen in bereikbaarheidspercepties |
| Publication status | Published - 20 Nov 2025 |